هرسین در گستره تاریخ

شرحی بر شهرستان هرسین
نویسنده : احسان فتاحی هرسینی - ساعت ۱٠:٢۱ ‎ب.ظ روز ۱۳٩٢/٩/۱۳

شهرستان هرسین

شهرستان هرسین از دو بخش مرکزی و بیستون و چهار دهستان تشکیل شده است .

وضعیت جغرافیایی :

شهرستان هرسین در 45 کیلو متری جنوب شرقی استان کرمانشاه واقع شده که از جنوب به شهرستان دلفان استان لرستان ، از شمال به شهرستان صحنه ، از غرب به شهرستان کرمانشاه و از شرق به نهاوند محدود می شود

شهرستان هرسین از دو بخش مرکزی و بیستون و چهار دهستان تشکیل شده است .

هرسین منطقه کوهستانی است که ارتفاعات موجود این شهرستان را محصور کرده و بیشتر در جهت شمال غربی و جنوب شرقی امتداد یافته اند و متعلق به دوران زمین شناسی هستند . دامنه های کم شیب ، دره های عریض ، جلگه های آبرفتی و سرابها از مهمترین ویژگیهای طبیعی سرزمین هرسین به شمار می رود .

به احتمال بسیار هرسین در اصل اَسرین بوده . و این واژه در زبان پهلوی و نیز زبان تالشی و کردی نیز وجود دارد. در دو دهه ی اخیر نیز این نام را برای دختران برمی گزینند.

اَسرین به تدریج در اثر تغییرات تلفظ هرسین شده است . اسرین یا هرسین یعنی شهر اشک و احتمالاً به سبب از دست دادن عده ای در ماجرایی مردم این دیار سوکوار شده اند و شهر این گونه نامیده شده است . ناگفته نماند که مردمان این شهر بسیار عاطفی ، مهمان دوست و صمیمی هستند و در از دست دادن عزیزان خود بسیار نالان و پریشان می شوند .

 

پیشینه تاریخی :

هرسین سرزمینی باستانی و کهن است و آثاری نظیر تپه چیا خزینه ( گنج دره ) در روستای قیسوند ، کتیبة بیستون ، گور دخمه های اسحاقوند ، آثار به جای مانده از دوره ساسانیان در مرکز شهر هرسین آثار بازمانده از قلعه باستان در روستای سرماج و ... از این دیار چهره ای تاریخی را ترسیم کرده است .

جمعیت

شهرستان هرسین  90452 نفر جمعیت دارد

صنعت و کشاورزی( اقتصادی ) :

وجود دو راهة نور آباد به هرسین و برقراری ارتباط عمده استانهائی از کشور در آینده در این مسیر و نیز بزرگراه کربلا در محور بیستون افزون بر تأثیرات مثبت اقتصادی و انتقال فرهنگی ، شهرستان هرسین را در موقعیت برتر و استراتژیکی قرارداده و می دهد که بزرگترین دستاورد راهها امتیازات برجسته ای است کـه می تواند هرسین را درجایگاه ویژه ای قرار دهد ، اراضی مستعد کشاورزی علی الخصوص زمینهای بخش بیستون ( دشت چمچمال ) و به نتیجه رسیدن پروژه های آب و خاک چمچمال در آینده و ارتباط آن در امر کشاورزی آن منطقه و تحولاتی که ایجاد خواهد نمود ، بهره برداری ازمنابع آب رودخانه های دینور آب و گاماسیاب و سرابها و برنامه ریزی مطلوب برای استفاده بهینه از آب این سرابها و رودخانه ها برای امر کشاورزی ، بازدید جهانگردان و ساماندهی بهتر صنعت توریسم و نیز رونق صنایع دستی بویژه گلیم هرسین که می تواند از آثار زیبای هنری مردم دیار هرسین باشد ، از مراکز مهم اقتصادی و نیز از قابلیتها ، استعداد ها و ظرفیتها و نقاط قوت شهرستان هرسین به حساب می آیند. ،که علاوه بر اینکه از این منابع درحال حاضر بهره برداری می شود لذا به نظر میرسدبخشهائی از قابلیتهای نهفته در خود دارند که باید با برنامه ریزی اصولی و علمی به فعلیت رسیدن آنها را شناسائی و مورد توجه قرار داد .

مذهبی و فرهنگی :

فرهنگ مردم هرسین متأثر از دین و آئین اسلام ( شیعه ) است ودر کنار آن آثاری از پیشینه قوم ایرانـی و مـواریث و مفاخــر خود در زندگی خانوادگی و اجتماعی دارند که بر اساس این دو کانون ( دین و سنت قومی تاریخی ) در حال زیستن است .  ساکنان شهرستان هرسین با زبان لکی صحبت می کنند .

اسلاف و نیاکان مردمان این دیار در ادوار مختلف تاریخی و فراز و نشیبهای دوران گذشته ، به ویژه دوران اخیر برای کسب حریت و آزادگی و نیزامنیت ملی و تمامیت ارضی ،کارنامه ای درخشان را از خود در کتاب تاریخ ملت ایران به ثبت رسانده اند و در ادامه این مبارزات مردم هرسین در کنار ملت ادیب و تمدن ساز ایران در پیروزی انقلاب اسلامی ایران به رهبری امام خمینی (ره) برای استقلال، آزادی ، استقرار یک نظام سیاسی مبتنی بر جمهوریت و اسلامیت ، نقش چشمگیری از خود شان و در دوره مبارزه برای دفع تجاوز رژیم عراق درهشت سال جنگ تحمیلی بر کشور ایران مشارکت قابل ملاحظه و فعالی داشته اند که در این راستاجوانانی رادر دفاع از کشور و جمهوری اسلامی تقدیم نموده اند

در سال 1949 توسط پروفسور کارلئون باستان‌شناس آمریکایی غار معروف به شکارچیان مورد کاوش قرار گرفت که در این غار آثار دوره‌های تاریخی مختلف به دست آمد. از مهم‌ترین آثار باستانی پیش از تاریخ که در این شهرستان قرار دارد می‌توان به تپه گنج‌دره یا (چیا خزینه) اشاره کرد. در کنار جاده اصلی هرسین به کرمانشاه و در فاصله 7 کیلومتری از شهر هرسین تپه گنج‌دره قرار گرفته است. ارتفاع گنج‌دره نسبت به سطح دریا بین 1300 تا 1400 متر است. ارتفاع تپه 5 متر و قطر آن 40 متر است و یک محدوده 1300 متر مربعی را شامل می‌شود.

 آثار باستانی                    

کاوش‌های گنج‌دره در سال 1965 آغاز شد و تا سال 1969 ادامه داشت. این کار تحت نظارت پروفسور اسمیت باستان‌شناس کانادایی صورت گرفت.

در گنج‌دره مردانی زندگی می‌کردند که یکجانشین و شهرنشین بوده‌اند و با اهلی کردن حیوانات، کاشتن غلات و جمع‌آوری آن زندگی‌شان می‌گذشته است. در ضمن انجام کاوش‌ها و حفاری‌ها در بعضی از لایه‌ها آثار ساختمانی و معماری تقریبا سالم کشف شد که امتیاز گنج‌دره را نسبت به مکان‌های تاریخی دیگر که متعلق به مرحله پارینه سنگی بوده‌اند، مشخص می‌کند. در گنج‌دره اشیایی به دست آمده و متعلق به زمان‌هایی است که هنوز چرخ کوزه‌گری اختراع نشده بود. اهالی ساکن در گنج‌دره در هزاره نهم ق.م کشت غلات و برداشت آن را تجربه کرده بودند.

آزمایش‌های صورت گرفته روی زغال‌های به دست آمده از این محل نشان می‌دهد نخستین انسان‌ها در 8500 ق.م در این محل استقرار یافته‌اند. ظروف سفالین درشت با جداره ضخیم که با آتش به صورت نامنظم پخته شده‌اند، پیدایش خشت‌هایی با فرورفتگی در قسمت میانی آن که در دیگر نقاط نمونه آن دیده نشده است، پیکان‌های سنگی، اشیای استخوانی، کوزه‌ها،‌ کاسه‌ها،‌ مهره‌ها و زینت‌آلات از جمله آثار و اشیا به دست آمده در تپه گنج‌دره هستند.

آثار به جای مانده از مادها  بیانگر این است که هرسین  به عنوان قسمتی از سرزمین ماد محسوب می شده است.دخمه های دهنو اسحاق وند و پیکره مرد مادی در بالای آن شاهدی بر این مدعاست.

در هرسین آثار مهمی از هخامنشیان به جای مانده است که مهمترین آن بیستون وکتیبه آن است  که شهرت جهانی دارد.این آثاراولین بار توسط گوته جهانگرد اروپایی در سال1734 مورد توجه قرار گرفت ودر دوران فتحعلی شاه قاجار،ژوبر فرانسوی وپس از آن گاردان فرانسوی از آن دیدن کردند.

همچنین در هرسین آثار به جای مانده از دوران ساسانی بسیار زیاد است  مهمترین آنها عبارتند از:

قلعه هرسین:در مرکز شهربقایای قلعه مستحکمی موجود است که این قلعه در گذشته چهار برج در چهار جهت جغرافیایی داشته است که امروز تنها یک برج(غربی)از آن باقی مانده است .در حال حاضر بقیه محل قلعه بصورت پارک درآمده است.

فراتاش(فرهادتراش) یا صفحه تراشیده شده ای در دامنه کوه دیوانگاه در شمال هرسین ودر گوشه ای از پارک شهر بر روی صخره ای بزرگ،موجود است.قسمتی از این صفحه را کاملا صاف نموده وتراشیده اند که ظاهرا جهت نوشتن کتیبه یا نقوش بوده است که نا تمام مانده است.

حوض سنگی(ساعت آبی):درجنوب  فراتاش ،حوضی از سنگ یکپارچه به شکل دایره موجود است که عمق آن 66 سانتی متر است ودر وسط حوض،مخروط ناقصی مانند فواره  قرارگرفته است.قسمت زیرین این مخروط ناقص ،یک دوازده  ضلعی تشکیل می دهد.همچنین  درقسمت بالای آن ،دایره ای که کنگره های دوازده ضلعی دیگ را احاطه کرده دیده می شود.

به احتمال زیاد در گذشته  برای تقسیم آب نهرهای منشعب از سراب هرسین از آن استفاده می شده واز کنگره های  دوازده ضلعی وسط حوض بعنوان ساعت استفاده  می کرده اند.

 

طاق سنگی:در نزدیکی حوض سنگی ،طاقی از سنگ یکپارچه به شکل ذوزنقه موجود است  که عرض آن 45/ا متر و ارتفاع طاق 45/2متر است.به احتمال زیاد این طاق در ارتباط با قلعه هرسین وبه عنوان ورودی آن بوده است.این طاق در حال حاضر بر زمین افتاده است و اگر بر پا میشد میتوانست نماد و سمبل زیبائی از تمدن گذشته باشد .

از دیگر آثار تاریخی می توان به پلکان سنگی،تخت شیرین،قلعه دزبر،قلعه سرماج،دیوار ساسانی،پل خسرو و....اشاره کرد.

 همچنینچشمه آبگرم هرسین  در میان چشمه‌های آب گرم از خصوصیات ویژه و فوق العاده‌ای برخوردار است. این چشمه با دمای آب ۴۹-۴۷ درجه سانتیگراد یکی از گرم‌ترین آب‌های معدنی دنیاست. در اواخر حکومت پهلوی در فاصله زمانی سال‌های ۵۰ تا ۵۳ یک گروه آمریکایی به سرپرستی دو مهندس به نام‌های رنکو و مستر جری برای مطالعه ژئومرفولوژی منطقه جهت احداث سد بر روی قسمت ابتدایی رودخانه سیمره که از تلاقی دو رود گاماسیاب و قره سو از طرف غرب و رودهای گزرود و سرشاخه‌های چنار از طرف استان لرستان (شرق) در منطقه مستقر شدند.

در مورد محل چشمه گرماب زیباترین تعبیر در کتاب فرهنگ فارسی دکتر محمد معین، صفحهٔ ۱۶۶۱ به چشم می‌خورد. «گاماساب از دشت اسدآباد و نهاوند در مقابل کنگاور جاری شده، دهلاقانی کوه را بریده، تشکیل تنگه‌های باریک متعدد در آن می‌دهد. بعد از آنکه رود دیناور ضمیمه آن می‌گردد، از پای کوه بیستون می‌گذرد و قبل از بیستون به جنوب منحرف می‌گردد و از دره‌های کوچکی عبور می‌کند. سپس سیاه آب یا قره سو ـ که از مشرق کرمانشاه می‌گذرد و پل تنگی دارد که در جاده همدان به کرمانشاه واقع شده ـ بدان ملحق می‌شود. پس از آن از تنگه‌های گله عبور می‌کند. این تنگه‌ها از حیث مناظر طبیعی زیباترین تنگه‌های ایران به شمار می‌رود. این رود (سیمره) در تاریخ قدیم به نام «اوکنی» (ou kni) معروف بود...» با توجه به تعبیر زیبای دکتر محمد معین از تنگه بین کوه گله و سفید کوه به عنوان زیباترین تنگه ایران، می‌توان به جرات سهم بالایی از جاذبه و زیبایی آن را مدیون چشمه گرماب الماس زاگرس دانست.

خلاصه می توان گفت اولین تمدن شهر نشینی،مربوط به این خاک هرسین است.امیدوارم به این شهر بیایید و از نزدیک با مردمان خونگرم و مهمان نوازمان آشنایی پیدا کنید و مکان های تاریخی را مشاهده کنید.

 

گویش

گویش بیشتر مردم هرسین لکی است وتعداد کمی نیز به زبان کردی کرمانشاهی صحبت میکنند.

پوشش

تصویری از پوشش مردم هرسین

 

معادن:

دراطراف شهرستان هرسین عمدتا معادن سنگ تزئینی وجود دارد که پس از استحصال به کارخانه های سنگبری ارسال وپس از فراوری به صورتهای مختلف وارد بازار می شود از جمله این معادن می توان به معدن سنگ مرمریت درروستاههای اسحاقوند – کلکشوند – گوهره و.... اشاره نمود که سالانه حدود 22هزار تن ازاین معادن سن استخراج می شود ازجمله معادن این شهرستان معدن سنگ آهک است که پس از انجام  عملیات حرارتی برروی آنها به صورت آهک مصرفی درساخت وساز از آن استفاده می شود

 


comment نظرات ()